The role of Cretans in the Macedonian struggle

[Tsontos]

The bond between Macedonians and Cretans is there for all to see. You're average Cretans most likely will know about the large role played by Cretans in the Macedonian struggle and Macedonians are aware of this as well. The Cretans who went to Macedonia had grown up in a mood of intense nationalism and a longing for union of Crete and Greece. The contribution of Macedonians like Anastasios Vafeiadis in the Cretan resurrections of 1826, 1844 and 1866-69 was not lost on the Cretans who volunteered to fight in Macedonia.

Thousands of Cretans joined up to fight for Greek Macedonia against the Turks and Bulgarians. A substantial number of Cretans played a role from the earliest stages of the Greek struggle as honorary Makedonomachoi (Macedonian fighters), fighting alongside the local Greek fighters in Macedonia during 1904-1908. Cretans were also involved the lBalkan wars and participated in the liberation of Macedonia in 1912 as part of the Greek army and also as members of the famed Cretan Gendermerie, sent to Thessaloniki by Eleutherios Venizelos to ensure order and Greek supremacy was maintained in a liberated Macedonia, still swarming with many Bulgarian troops.


The following text concentrates on the role of the Cretan Gendermerie and the liberation of Thessaloniki in 1912:


On 4 October 1912 the Christian countries of the Balkans (Bulgaria, Greece, Montenegro and Serbia) declared war on the Ottoman Empire. The advance of the Greek Army was rapid and on 26 October the Turks surrendered Thessaloniki (Salonika). Eleftherios Venizelos, forecasting the problems of law and order that would be presented after the liberation of the city and knowing that the Bulgarians and other European nations would like to promote a picture of anarchy and a Greek state incapable of imposing order, ordered Cretan Gendarmerie units to be transported to the city.

Thus, on 24 October 1912 the commander of the Cretan Gendarmerie with four officers, two senior non-commissioned officers and 150 constables left from Chania for Athens and thence to Thessaloniki aboard the steamer Arcadia. This force was strengthened and eventually almost the whole of the Gendarmerie was shipped to Thessaloniki. On the 14 October 1912, the Governor-General of Crete Stefanos Dragoumis mobilised the reservist non-commissioned officers and constables enlisted in the 1880s and 1890s.

Thessalonica was then an international city. Apart from the Greeks, it was also inhabited by many Turks and Western Europeans, a very large Jewish community, and a substantial Bulgarian minority. Most of them did not welcome the Greek flag flying over the city. The Western Europeans considered that they would lose their commercial privileges; the Jews for commercial reasons would have preferred an Austrian administration or the internationalization of Thessalonica; whilst the Bulgarians, Turks and Austrians wanted the city for their own countries. The composition of population of Thessalonica, according to Turkish authorities a short time before its liberation, was:



Jews - 61,000
Turks - 43,000
Greeks - 40,000
Bulgarians - 6,000
Other nationalities - 5,000



However, to these numbers of permanent citizens there should also be added others. Because of the war the population of the city almost had been doubled. Also present were the Greek army, the Bulgarian army, gangs of komitatzides (Bulgarian irregulars), the crews of British, Russian, Austrian and French warships that were in Thessalonica in order to protect their nationals, and the Turkish troops, who according to the treaty had freedom of movement. There were also the Turkish Gendarmerie and police, who according to the treaty were not disarmed, and a large number of Turkish deserters, many of them also armed, who were wandering the streets begging for food and money. Finally, there were Muslim refugees who had been gathering in the city as a result of Bulgarian atrocities against the unarmed population. These were assembled in Panes, cemeteries and squares creating unacceptable hygiene conditions and the immediate danger of a spread of epidemics in the city.

The British correspondent of The Times, Crawford Price, reported: "Eloquent proof of the size and gravity of the Turkish defeat lies in the thousands of the refugees, who come to Salonika like swarms of locusts. Terrified and panicked leave to save their lives from the Servo-Bulgarian advance...ask shelter and protection from the cold behind walls and wear various rags...One can see pregnant women lying in the mud, and the complete absence of all elementary sanitary precaution, and not having a single blanket...one can see women and children starving not having a single piece of bread."

The policing of the city was very difficult, with a varied population, with explosive racial and religious prejudices, with the economic problems that were created by the change of rule, with the consequences of the recent battles, but also with the lack of any infrastructure for solving these problems.

Initially, the Cretan Gendarmerie took care of the refugees by organizing them in settlements in the suburbs of the city, thus allowing the municipal workers to clean the city. They then tried to create a climate of calm and order in the city, so that all the citizens, regardless of their nationality, could feel safe. The gendarmes immediately gained the confidence and admiration of population, as it appears from the following comments in newspapers and magazines on their actions in Thessalonica:

From the French paper L' Illustration, in an article by the military correspondent Jean Len: "There is something that occasionally draws the attention of the crowd. The passage of a Cretan Gendarmerie patrol, dressed in their national uniform: boots, vraka, shirt and toca hat on their heads. They are handsome men with dark hair, tall with a steady step...pride lights their faces. What a dream they live, these man who were for so long the captives of the Turks in their poor island, when they realize that they are entrusted to keep order in Thessalonica which they liberated from the Turks and which is still inhabited by so many of the previous conquerors, who now have to obey them! The presence of this Gendarmerie might calm the Bulgarian soldiers a little. Every evening they drink too much, creating problems wherever they pass."

From Morning of Thessalonica: "The Cretan Gendarmes impose equally the law on civilians, partisans and soldiers, regardless of race or religion, everybody obeys to everything they impose, because everyone respects and fears them."

From New Truth of Thessalonica: "The Cretan Policeman – man of duty, disciplined and decent, managed from the first days to impose order...So in a short period of time Thessalonica had the fortune to see a peace and order that during the last years of Turkish occupation could not even be dreamt of. What men, what great lads. How handsome, decent and strong these Cretan Gendarmes...There is not soil in the world able to give birth to men better and braver than Cretans."

From Time of Athens (C. Chairopoulos): "Excellent in their carriage, discipline, organization, every man chosen with the serious sight of American or British policemen, they patrol the city inspiring respect in all citizens regardless of nationality. Trained well, military by nature, brave of character, strengthened by exercise, they are a formidable force."

From Time of Moscow: "Unfortunately not all countries have the brave men of Crete in order to create such a Gendarmerie."

The Bulgarians did not cease their efforts to make Thessalonica seem like a city in anarchy or to make it appear that they were also in control. On the night of 31 October, only five days after the liberation, a group of Bulgarian irregulars blow up a big Turkish ammunition dump in the suburb of Zeitelik. As a result some Turkish prisoners and a few Greek cavalry troopers were killed. Soon afterwards, the Bulgarian irregulars started lighting fires and slaughtering the Turkish non-combatants. The Cretan gendarmes attacked them and forced them to stop their actions and retreat to the Bulgarian army barracks to seek protection.

This was the first in a series of incidents involving the Bulgarians. In the following days they started occupying mosques and turning them into Bulgarian churches, insulting the religious feelings of the Muslim citizens, who protested to the Greek authorities. The Cretan Gendarmerie, with the help of the Greek Army, intervened to protect the Muslims. Interestingly, most of these mosques had been converted from Greek Orthodox churches when the Turks first captured the city five centuries before.

In another case, Ipenomotarchis John Petrakis, who with ten other gendarmes was guarding the railway station, discovered a Bulgarian plot to blow up the station. He arrested the Bulgarians and confiscated 100 kilograms of gunpowder and some rifles. Elsewhere, the French post office was closed after a Bulgarian officer shot the clerks because they would not accept Bulgarian banknotes.

According to the report of the French military correspondent Jean Len, the whole population of Thessalonica disliked the Bulgarians. The only exception was the Jewish community, which initially, following the orders of the Austrian counsellor, gave to the Bulgarian army buildings that they refused to give to the Greek Army. Later, however, the Jewish community changed their point of view.

[Tsontos]

to arthro sta ellhnika:

Η Κρητική Χωροφυλακή στους Βαλκανικούς πολέμους

Στις 4 Οκτωβρίου του 1912 τα Χριστιανικά κράτη των Βαλκανίων κήρυξαν τον πόλεμο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η προέλαση του Στρατού μας υπήρξε ραγδαία και στις 26 του ίδιου μήνα, ανήμερα του Αγίου Δημητρίου, πολιούχου της πόλης, ο Ταξίν Πασάς παρέδωσε τη Θεσσαλονίκη στον απελευθερωτή Ελληνικό Στρατό. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, προβλέποντας τα προβλήματα που θα εμφανιζόταν μετά την απελευθέρωση της πόλης στον τομέα της αστυνόμευσής της και γνωρίζοντας ότι οι Βούλγαροι σύμμαχοι μας αλλά και οι μεγάλες Ευρωπαϊκές Δυνάμεις θα προωθούσαν μία εικόνα άναρχης πόλης και μίας Ελληνικής πολιτείας ανίκανης να επιβάλλει την τάξη, φρόντισε, από τις 24 Οκτωβρίου, πριν ακόμη απελευθερωθεί η πόλη, να διατάξει την μεταφορά δυνάμεως της Κρητικής Χωροφυλακής στη Θεσσαλονίκη.

Έτσι, στις 24-10-1912 αναχώρησε από τα Χανιά για την Αθήνα και ακολούθως τη Θεσσαλονίκη, ο αρχηγός της Κρητικής Χωροφυλακής μαζί με 4 αξιωματικούς, 2 ανθυπασπιστές και 150 οπλίτες. Η δύναμη αυτή έφθασε στη Θεσσαλονίκη με το ατμόπλοιο «Αρκαδία», ενισχύθηκε δε τις επόμενες ημέρες έτσι ώστε τελικά μεταφέρθηκε τμηματικά στη Θεσσαλονίκη το σύνολο σχεδόν της Κρητικής Χωροφυλακής. Σημειώνεται ότι στις 14.10.1912, με απόφαση του Γενικού Διοικητή Κρήτης Στεφάνου Δραγούμη κλήθηκαν στα όπλα οι έφεδροι Υπαξιωματικοί και Χωροφύλακες των κλάσεων 1903-1911.

Η Θεσσαλονίκη τότε ήταν μία διεθνής πόλη. Εκτός από τους Έλληνες, υπήρχαν πολλοί Τούρκοι, πολυάριθμες Ευρωπαϊκές παροικίες, πολύ μεγάλη Εβραϊκή κοινότητα και Βουλγαρίζων πληθυσμός. Οι περισσότεροι από αυτούς δεν είδαν ευχάριστα την Ελληνική σημαία στο Διοικητήριο της πόλης. Οι Ευρωπαίοι, επειδή θεωρούσαν πως θα έχαναν εμπορικά προνόμια που είχαν. Οι Ισραηλίτες, επειδή για εμπορικούς λόγους προτιμούσαν Αυστριακή διοίκηση ή διεθνοποίηση της Θεσσαλονίκης, ενώ οι Βούλγαροι, οι Τούρκοι και οι Αυστριακοί, επειδή θα ήθελαν την πόλη για δική τους ο καθένας. Σήμερα θεωρούμε αυτονόητο πως η Θεσσαλονίκη είναι Ελληνική. Εκείνη την εποχή, που η Οθωμανική Αυτοκρατορία κατέρρεε, όλοι ήθελαν να πάρουν το μεγαλύτερο κομμάτι από τα εδάφη της και πολύ λίγο ενδιαφερόταν (όπως και σήμερα) εάν κάποια εδάφη είχαν Ελληνικό πληθυσμό, ή εάν ιστορικά ανήκαν πάντοτε στην Ελλάδα. Τα πάντα ήταν ρευστά. Ας μην ξεχνάμε πως όσο Ελληνική ήταν τότε η Θεσσαλονίκη άλλο τόσο ήταν και η Φιλλιπούπολις, το Μοναστήρι, η Σμύρνη, η Τραπεζούντα και η Κωνσταντινούπολις. Η σύνθεση του πληθυσμού της Θεσσαλονίκης, λίγο πριν την απελευθέρωση της, με βάση απογραφή που έγινε εκείνο το διάστημα ήταν:


Ισραηλίτες: 61.000
Τούρκοι: 43.000
Έλληνες: 40.000
Βουλγαρίζοντες: 6.000
Διαφόρων Εθνοτήτων: 5.000


Δηλαδή σε πληθυσμό 155.000 κατοίκων μόλις το ένα τέταρτο ήταν Έλληνες. Στους αριθμούς όμως των πολιτών πρέπει να προστεθούν και άλλοι. Λόγω του πολέμου ο πληθυσμός της πόλης είχε σχεδόν διπλασιασθεί. Υπήρχε ο Ελληνικός στρατός, ο Βουλγαρικός στρατός, συμμορίες κομιτατζήδων, τα πληρώματα των Αγγλικών, Ρωσικών, Αυστριακών και Γαλλικών πολεμικών πλοίων που είχαν έρθει στη Θεσσαλονίκη για να προστατεύσουν τους υπηκόους τους και βέβαια οι Του ρκοι αξιωματικοί, οι οποίοι σύμφωνα με τη συνθήκη για την παράδοση της πόλης κυκλοφορούσαν ελεύθεροι. Ακόμη υπήρχε η Τουρκική χωροφυλακή και η αστυνομία, οι οποίες βάσει της συνθήκης δεν είχαν αφοπλισθεί άμεσα και φυσικά πάρα πολλοί Τούρκοι λιποτάκτες, οι οποίοι τριγυρνούσαν άσκοπα στους δρόμους ζητιανεύοντας. Αρκετοί από αυτούς ήταν και οπλισμένοι. Τέλος, υπήρχαν οι Μουσουλμάνοι πρόσφυγες που είχαν μαζευτεί στην πόλη δημιουργώντας αφόρητη κατάσταση από πλευράς υγιεινής.

Όπως είναι γνωστό η προέλαση των χριστιανικών στρατών, ειδικά δε οι φήμες για τις θηριωδίες των Βουλγάρων σε βάρος του αμάχου πληθυσμού, έφεραν στη Θεσσαλονίκη πολλές χιλιάδες Τούρκους πρόσφυγες. Αυτοί συγκεντρώθηκαν σε Τζαμιά, νεκροταφεία και πλατείες δημιουργώντας απαράδεκτες συνθήκες υγιεινής και άμεσο κίνδυνο εξάπλωσης επιδημιών στην πόλη. Ο Άγγλος ανταποκριτής των TIMES, Κρώφορδ Πράις, αναφέρει σχετικά: «Εύγλωττον απόδειξιν του μεγέθους και της σοβαρότητας της Τουρκικής ήττης απετέλουν αϊ χιλιάδαι των προσφύγων, οι οποίοι συνέρρεον εις την Θεσσαλονίκην δίκην σμήνους ακριδών. Έντρομοι και πανικόβλητοι φεύγοντες όπως σώζωσι την ζωήν των προ της Σερβοβουλγαρικής προελάσεως... να ζητούν καταφύγιον προς προστασίαν κατά του ψύχους όπισθεν τοίχων και να περικαλύπτονται δια παντοίων ρακών... Έβλεπε τις επιτόκους γυναίκας κυλιομένας εις την λάοπην και την ακαθαρσίαν, ως εκ της εντελούς απουσίας και της στοιχειωδεστέρας υγειονομικής προφυλάξεως, και μη έχουσας ουδέ μίαν ψάθαν... έβλεπε τις γυναικόπαιδα λιμοκτονούντα δι' έλλειψιν ενός τεμαχίου άρτου».

Εύκολα καταλαβαίνει κανείς, πόσο δύσκολη ήταν η Αστυνόμευση μίας πόλης με τέτοια ανομοιογένεια πληθυσμού, με εκρηκτικές φυλετικές αντιθέσεις, με τα οικονομικά προβλήματα που δημιούργησαν οι επιπτώσεις από την αλλαγή του καθεστώτος, με νωπές τις συνέπειες από τις πρόσφατες μάχες, αλλά και με δεδομένη την έλλειψη της υποδομής για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων. Εάν στα ανωτέρω προσθέσουμε τις συνωμοσίες των Βουλγάρων και των Τούρκων, τότε φαίνεται πως το έργο που ανελάμβανε η Κρητική Χωροφυλακή για την εξασφάλιση της τάξης ήταν πραγματικά τιτάνιο. Παρ’ όλες τις αντιξοότητες η Κρητική Χωροφυλακή ανταποκρίθηκε πλήρως στα καθήκοντα της και δικαίωσε απόλυτα τις προσδοκίες του Ε. Βενιζέλου. Αρχικά, η Κρητική Χωροφυλακή φρόντισε να εγκαταστήσει τους πρόσφυγες σε προάστια της πόλης δίνοντας τη δυνατότητα στους εργάτες του Δήμου να καθαρίσουν την πόλη. Ακολούθως δε φρόντισε με σοβαρότητα και αίσθημα δικαίου για την δημιουργία κλίματος ηρεμίας στην πόλη, ώστε όλοι οι πολίτες, ανεξαρτήτως εθνικότητας, να νοιώθουν ασφαλείς. Κέρδισε αμέσως την εμπιστοσύνη και τον θαυμασμό του πληθυσμού, όπως φαίνεται από τα παρακάτω σχόλια για τη δράση της στη Θεσσαλονίκη: Η Γαλλική «L' illustration», σε άρθρο του πολεμικού της ανταποκριτού Ζαν Λεν, αναφέρει: «Κάτι άλλο προσελκύει κατά διαστήματα την προσοχή του πλήθους. Η διεύλευσις μιας περιπόλου Κρητών χωροφυλάκων, με την εθνικήν των στολήν, μπόττες, σαλβάρι, μικρόν χιτωνίοκον και ίσιον σκούφον (τόκα) τολμηρώς τοποθετημένον προς τα πλάγια επί της κεφαλής. Είναι ωραίοι άνδρες, μελαχρινοί, υψηλοί με βάδισμα σταθερόν... Η υπερηφάνεια φωτίζει τα μέτωπα των. Οποίον όνειρον δεν ζουν άλλωστε, αυτοί οι οποίοι επί τόσον μακρόν διάστημα υπήρξαν τα παίγνια των Τούρκων εις το δυστυχισμένον νησί των, με το να βλέπουν σήμερον ότι είναι επιφορτισμένοι να κρατούν την τάξιν εντός της Θεσσαλονίκης, την οποίαν απέσπασαν από τους Τούρκους και η οποία κατοικείται ακόμη από τόσους εκ των παλαιών κατακτητών της, οι οποίοι οφείλουν τώρα να τους υπακούουν! Η παρουσία αυτής της χωροφυλακής, η οποία δεν αστειεύεται, θα ησυχάση ίσως ολίγον τους βουλγάρους στρατιώτας. Καθ' εσπέραν αυτοί μεθούν υπερβολικών και κατόπιν δημιουργούν σκάνδαλα από παντού όπου διέρχονται». «ΠΡΩΙΝΗ» Θεσσαλονίκης: «Οι Κριτές Χωροφύλακες επιβάλλουσιν εξ ίσου το κράτος του Νόμου και εις τους πολίτας και εις τους αντάρτας και εις τους στρατιώτας, ανεξαρτήτως φυλής και θρησκεύματος, όλοι τους υπακούουν, εις όλους επιβάλλονται, διότι όλοι τους σέβονται και τους φοβούνται». «ΝΕΑ ΑΛΗΘΕΙΑ» Θεσσαλονίκης: «Ο Κρης χωροφύλαξ - ανήρ του καθήκοντος, πειθαρχικός προς δε και αξιοπρεπής, κατόρθωσε από τας πρώτος ημέρας να επιβληθεί... Τοιουτοτρόπως εντός ολίγου καιρού η Θεσσαλονίκη είχε το ευτύχημα να γνωρίση ησυχίαν και τάξιν την οποίαν κατά τα τελευταία της τουρκοκρατίας έτη ουδέ καν να ονειρευθεί ηδύνατο». «Τι άνδρες, π λεβέντες, Τι παλικάρια, Τι ωραίοι και ευσταλείς και ακλόνητοι αυτοί οι Κρήτες χωροφύλακες... Δεν υπάρχει χώμα εις τον κόσμον να παράγει άνδρας καλλίονας και ανδρειωτέρους των Κρητών...». «ΧΡΟΝΟΣ», του Κ. Χαιρόπουλου: «θαυμάσιοι εις παράστημα, εις πειθαρχίαν, εις οργάνωσιν, όλοι διαλεκτοί με το σοβαρόν ύφος Αμερικανών ή Άγγλων αστυνομικών, περιέρχονται, κατά περιπολίας, την πάλιν, εμπνέοντες τον σεβασμόν εις τους πολίτας πάσης εθνικότητος. Γυμνασμένοι στρατιωτικώς, ρωμαλέοι εκ φύσεως, γενναίοι εκ χαρακτήρας, ισχυροί εξ ασκήσεως, αποτελούν μίαν δύναμιν, η οποία δεν υποχωρεί ενώπιον κανενός εμποδίου^. «ΧΡΟΝΟΣ», της Μόσχας: «Δυστυχώς δεν έχουσιν όλα τα Κράτη, τους γενναίους και πειθαρχικούς άνδρας της Κρήτης δια να καταρτίσωσι Χωροφυλακήν». Οι Βούλγαροι βέβαια δεν σταμάτησαν τις προσπάθειες να εμφανίσουν την Θεσσαλονίκη σαν άναρχου μένη ή και συγκατεχόμενη πόλη. Το βράδυ της 31 Οκτωβρίου, πέντε μόλις ημέρες από την απελευθέρωση της θεσσαλονίκης, ομάδα κομιτατζήδων ανατίναξε μία μεγάλη Τουρκική αποθήκη πυρομαχικών στο προάστιο Ζεϊτελίκ (Αγία Παρασκευή). Από την έκρηξη σκοτώθηκαν μερικοί Τούρκοι αιχμάλωτοι και Έλληνες στρατιώτες του Ιππικού. Αμέσως μετά οι κομιτατζήδες άρχισαν να βάζουν φωτιές, να σφάζουν και να ληστεύουν τον Τουρκικό πληθυσμό. Η Κρητική Χωροφυλακή επετέθη χωρίς καθυστέρηση εναντίον τους και τους ανάγκασε να διαλυθούν και να καταφύγουν στους Στρατώνες του Βουλγαρικού Στρατού. Αυτό ήταν το πρώτο από μία σειρά επεισοδίων στην προσπάθεια των φιλοξενούμενων Βουλγάρων να εμφανίσουν τη Θεσσαλονίκη ως αναρχούμενη ή και ως συγκατεχόμενη. Τις αμέσως επόμενες ημέρες άρχισαν να καταλαμβάνουν αυθαίρετα τα τζαμιά της πόλης μεταξύ των οποίων και την Αγία Σοφία για να τα μετατρέψουν σε εξαρχικές εκκλησίες προσβάλλοντας ταυτόχρονα βίαια τα σύμβολα και το θρησκευτικό αίσθημα των μουσουλμάνων κατοίκων της πόλης, οι οποίοι και διαμαρτυρήθηκαν στις Ελληνικές αρχές. Η Κρητική χωροφυλακή, μαζί με τον στρατό επενέβη και σταμάτησε αμέσως αυτές τις εκδηλώσεις. Σε μία άλλη περίπτωση, ο ανθυπασπιστής της Κρητικής Χωροφυλακής Ι. Πετράκης, που επικεφαλής 10 οπλιτών ήταν υπεύθυνος για τον σιδηροδρομικό σταθμό, ανακάλυψε ένα Βουλγαρικό σχέδιο για την ανατίναξη του σταθμού. Συνέλαβε τους Βούλγαρους, που ήταν αναμεμιγμένοι, ανακαλύπτοντας ταυτόχρονα 100 κιλά βαμβακοπυρίτιδας και μερικά όπλα. Οι Βούλγαροι δεν σταματούσαν να δημιουργούν επεισόδια εις βάρος του πληθυσμού της Θεσσαλονίκης, δε δεχόταν να υπακούσουν στις διαταγές του Ελληνικού Φρουραρχείου, συμπεριφερόταν προκλητικά στους Έλληνες αξιωματικούς και βάναυσα σε όλους τους κατοίκους. Συνέπεια ενός τέτοιου επεισοδίου ήταν το κλείσιμο του Γαλλικού ταχυδρομείου όταν ένας Βούλγαρος αξιωματικός πυροβόλησε τους υπαλλήλους επειδή δεν έγιναν δεκτά τα Βουλγαρικά χαρτονομίσματα που έδωσε. Όπως αναφέρει ο Γάλλος δημοσιογράφος Ζαν Λεν, ολόκληρος ο πληθυσμός της πόλης τους αντιπάθησε με μοναδική εξαίρεση τους Ισραηλίτες, οι οποίοι, αρχικά τουλάχιστον, με εντολή του Αυστριακού προξένου, έθεσαν στην διάθεση των Βουλγάρων όλα τα κτίρια που διέθεταν και τα οποία είχαν αρνηθεί στον Ελληνικό Στρατό. Αργότερα και η Ισραηλιτική κοινότητα άλλαξε στάση. Στις 17 Ιουνίου του 1913 οι Βούλγαροι χωρίς να κηρύξουν πόλεμο επετέθησαν εναντίον του Ελληνικού Στρατού. Η Δευτέρα Μεραρχία και η Κρητική Χωροφυλακή επιφορτίσθηκαν με το έργο της εξουδετερώσεως της Βουλγαρικής φρουράς Θεσσαλονίκης. Η Κρητική Χωροφυλακή ανέλαβε να εξουδετερώσει τις διάσπαρτες μέσα στην πόλη εστίες αντιστάσεως των Βουλγάρων, η δε Δευτέρα Μεραρχία την εξουδετέρωση του κυρίως όγκου του Βουλγαρικού Στρατού. Οι Κρητικοί και πάλι διακρίθηκαν. Αναφέρονται μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις. Ο υπομοίραρχος Χατζηϊωάννου με το απόσπασμα του, μετά από δίωρη συμπλοκή και έφοδο εξουδετέρωσε και συνέλαβε την φρουρά του Βουλγαρικού Ταχυδρομείου και της Βουλγαρικής Τράπεζας που ήταν στο ξενοδοχείο «Γκράντ Οτέλ». Ο ανθυπασπιστής Εμμανουήλ Τσάκωνας, επικεφαλής του τμήματος του, εξουδετέρωσε την από 24 άνδρες αποτελούμενη φρουρά του Βουλγαρικού προξενείου και το κατέλαβε αμαχητί προσποιούμενος ότι θα το ανατινάξει κρατώντας μπουκάλια με μεταλλικό νερό που οι Βούλγαροι νόμισαν για δυναμίτιδα. Ο ανθυπασπιστής Αβάτζος, επικεφαλής του τμήματος του, ανέλαβε την εξουδετέρωση των Βουλγάρων που είχαν οχυρωθεί στον περίβολο της Αγίας Σοφίας. Σε κάποια στιγμή της μάχης οι Βούλγαροι ύψωσαν λευκή σημαία. Μόλις οι Κρητικοί προχώρησαν για να τους συλλάβουν οι Βούλγαροι πυροβόλησαν ύπουλα εναντίον τους τραυματίζοντας 2 χωροφύλακες. Τότε κάνοντας έφοδο με εφ’ όπλου λόγχη οι Κρητικοί διέλυσαν τους Βουλγάρους συλλαμβάνοντας όλους όσους επέζησαν. Τον Ιούλιο του 1913η Κρητική Χωροφυλακή συγχωνεύθηκε με την Ελληνική. Παρά την συγχώνευση όμως το μεγαλύτερο μέρος του προσωπικού της παρέμεινε στη Μακεδονία, ενώ η στολή της δεν άλλαξε. Το 1914 δημιουργήθηκε «τάγμα χωροφυλακής στρατού εκστρατείας», το οποίο αποτελείτο από 4 λόχους και το προσωπικό του ήταν κυρίως έφεδροι χωροφύλακες της Κρητικής Χωροφυλακής. Για το λόγο αυτό χρησιμοποιείται ο όρος «μοιραρχία» όταν γίνεται αναφορά σε μονάδα επιπέδου λόχου της χωροφυλακής, ενώ αντίστοιχα χρησιμοποιείται ο όρος «λόχος» όταν γίνεται αναφορά σε ανάλογη μονάδα του τάγματος χωροφυλακής στρατού εκστρατείας.

Δυστυχώς η ειρήνη κράτησε πολύ λίγο. Τον Αύγουστο του 1914 εξεράγη ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος. Η Ελληνική κυβέρνηση προσπάθησε να διαπραγματευθεί την έξοδο της στον πόλεμο ώστε σε περίπτωση νίκης να έχει το μέγιστο δυνατό εδαφικό όφελος. Δυστυχώς και οι δύο πλευρές δεν προσέφεραν τίποτε στην Ελλάδα ενώ αντιθέτως της ζητούσαν να θυσιάσει εδάφη της. Στις 22 Σεπτεμβρίου του 1915, αδιαφορώντας για την Ελληνική ουδετερότητα, οι Αγγλογάλλοι προχώρησαν στην κατάληψη της Ελληνικής Θεσσαλονίκης σύμφωνα με τα σχέδια τους για το Μακεδονικό μέτωπο και κατόπιν αδείας του πρωθυπουργού Ελ. Βενιζέλου η οποία δώθηκε χωρίς την συγκατάθεση της βουλής. Τον Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου Ιταλοί και Γάλλοι κατέλαβαν την Κέρκυρα συγκεντρώνοντας εκεί τα υπολείμματα του Σερβικού στρατού και τη Σερβική κυβέρνηση. Με το τέλος του 1915 είχε γίνει πια φανερό ότι η ουδετερότητα ήταν άπιαστο όνειρο, και ότι η Ελληνική κυριαρχία καταλυόταν μέρα με τη μέρα. Μία ομάδα εγκρίτων πολιτών της Μακεδονίας και αξιωματικών βλέποντας τον κίνδυνο να δώσουν οι σύμμαχοι τη Θεσσαλονίκη και την Ελληνική Μακεδονία στους Σέρβους, αλλά και πιστεύοντας στις ωφέλειες για την Ελλάδα από πιθανή νίκη των Αγγλογάλλων, σκέφθηκε την κήρυξη επαναστάσεως, για την έξοδο της Ελλάδας στον Πόλεμο υπέρ των δυνάμεων της «Συνεννοήσεως». Η ομάδα αυτή ονομάσθηκε «Επιτροπή Εθνικής Αμύνης» και την αποτελούσαν οι Δ. Λίγκας, Π. Αργυρόπουλος, Α. Ζάννας, Κ. Αγγελάκης, Ν. Μάνος, Πάζης, Γραικός, Π. Ζυμβρακάκης, θ. Κουτούττης κ.ά. Η αρχηγία δόθηκε στον Ε. Βενιζέλο, ο οποίος όμως για να την αναλάβει έθεσε ως όρο τη συμμετοχή στρατιωτικών μονάδων στο κίνημα, το οποίο επιθυμούσε σε πανελλήνιο επίπεδο και όχι μόνο στη Μακεδονία.

Αρκετοί αξιωματικοί της Κρητικής χωροφυλακής ήταν ήδη μυημένοι στα της Επιτροπής Εθνικής Αμύνης, όπως για παράδειγμα ο διοικητής της πρώτης μοιραρχίας Ευάγγελος Σαρρής ο οποίος είχε νυμφευθεί στην Θεσσαλονίκη την Καλλιόπη Τάττη (δισέγγονη του φιλικού Κωνσταντίνου Τάττη) και συνδεόταν με συγγενικούς δεσμούς με τον Α. Ζάννα.

Τον Μάρτιο του 1916 οι Γερμανοβούλγαροι με τη σειρά τους άρχισαν να καταλαμβάνουν Ελληνικά εδάφη στην Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη. Φυσικά οι Βούλγαροι, μαζί με τους Τούρκους κατοίκους των περιοχών αυτών, ασχολήθηκαν με τα προσφιλή τους σπορ των σφαγών, βιασμών, εμπρησμών και ληστειών εις βάρος του Ελληνικού πληθυσμού. Στην ουσία οι Βούλγαροι, παρά τις χλιαρές αντιρρήσεις των Γερμανών συμμάχων τους, δεν έχασαν την ευκαιρία να αφελληνίσουν την Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη.

Η Θεσσαλονίκη άρχισε να δέχεται ξανά πρόσφυγες. Έλληνες αυτή την φορά. Οι Κρητικοί, αλλά και άλλοι Έλληνες στρατιώτες και αξιωματικοί, που δεν μπορούσαν να ανεχθούν αυτό το γεγονός, άρχισαν να παρουσιάζονται ως εθελοντές στο στρατό του Σαρράιγ για να πολεμήσουν εναντίον των Βουλγάρων. Το τάγμα χωροφυλακής στρατού εκστρατείας μετεγκαταστάθηκε στη Λάρισα. Εξαίρεση αποτέλεσε ο 2ος λόχος βρακοφόρων που έμεινε στην Θεσσαλονίκη με διοικητή τον ανθυπομοίραρχο Εμμανουήλ Τσάκωνα.

[Tsontos]

statues to Cretan makedonomachoi can be found easily in Macedonia and Crete. here is a tribute to the nameless Krhtikos Makedonomachos in Pavlou Mela avenue, Thessaloniki:

[Tsontos]

some more pics

[Tsontos]