"History of the Greek Language" , edited by A.F. Christides

[Andrew]

Below I post some useful quotes from the book : "A history of Greek: from the begining to late antiquity" , edited by A.F. Christidis. since my edition is in greek ...I took notes in greek , yet if someone is interested in the english version of C.U.P. (Cambridge University Press) some pages of the book can be seen here:

http://books.google.com/books?id=WJb...dguliGdy3ulFsg

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ :
ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΕΩΣ ΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ
( Επιστημονική επιμέλεια Α.-Φ. ΧΡΙΣΤΙΔΗΣ )

Ελληνική έκδοση από :
Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη [Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας]

[Δ.11.10] Το όνομα Ἰκκότας από τη Μακεδονία (SEG XXXVI, 626.13, 4ος αιώνας π.Χ.) αποτελεί σημαντική μαρτυρία μιας διαλεκτικής παραλλαγής της λέξης ἱππότης , όπως τη βρίσκουμε και στη λέξη ἵκκος αντί ἵππος (Etymologicum Magnum 474.12) και στο κύριο όνομα Ἴκκος από τον Τάραντα και την Επίδαυρο.

[Β.1.2] Για να εξηγηθεί η παρουσία της ινδοευρωπαϊκής λέξης για το «άλογο» στη μυκηναϊκή (i-qo , /ikwos/) ή την μετέπειτα ελληνική ( ἵππος πρβ. αρχ. ιρλ. ech , λατ. equus , σανσκ. asva κλπ.) το λογικότερο είναι να υποθέσουμε είτε ότι οι γλωσσικοί πρόγονοι των Ελλήνων μπήκαν στην Ελλάδα διαθέτοντας το άλογο είτε ότι μπήκαν μετά την εισαγωγή του αλόγου και του έδωσαν το όνομα που γνώριζαν από την παράδοσή τους.

*ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΗ* Καταρχήν παρατηρείστε ότι η ελληνική είναι η μόνη ινδοευρωπαϊκή γλώσσα που έτρεψε το αρχικό φωνήεν της πρωτοϊνδοευρωπαϊκής λέξης για το άλογο σε “i” . Έτσι το γεγονός ότι στη Μακεδονία ,αλλά και στις δωρικές αποικίες επέζησε ο τύπος ἴκκος που θυμίζει το μυκηναϊκό i-qo δείχνει την συγγένεια των Μακεδόνων με τον μυκηναϊκό κόσμο και την πρωτοελληνική γλώσσα.

[Β.1.4] Η πρωιμότερη σωζόμενη μορφή της ελληνικής που έχουμε στη διάθεσή μας , η μυκηναϊκή ελληνική των πινακίδων της γραμμικής Β, δείχνει ότι ήδη κατά τη 2η χιλιετία π.Χ. η ελληνική είχε διαχωριστεί σε διαλέκτους , αφού η μυκηναϊκή είχε ήδη υποστεί αλλαγές όπως η φωνητική αλλαγή *-ti>-si (π.χ. τον τύπο δίδωσι από το παλαιότερο δίδωτι), οι οποίες δεν είχαν συμβεί σε όλες τις διαλέκτους.

[Γ.0.0] Χωρίς να αποκλείονται θύλακοι αλλογλωσσίας και διαδικασίες εξελληνισμού (αυτό άλλωστε μαρτυρείται από την αρχαία ιστοριογραφία τόσο για τη Μακεδονία όσο και για τη νότια Ελλάδα ) , η εικόνα που ανακύπτει βαθμιαία για την πρώιμη γλωσσική ιστορία της αρχαίας Μακεδονίας οδηγεί στην αναγνώριση της ύπαρξης μιας ελληνικής διαλέκτου με βορειοδυτικά (δωρικά) χαρακτηριστικά και επιρροές από γειτονικές γλώσσες (Φρυγικά λ.χ.) οι οποίες εξηγούν , ενδεχομένως , «ανορθόδοξους» για την αρχαία ελληνική διαλεκτολογία τύπους όπως δῶραξ/αττ. θῶραξ , Βερενίκα/αττ. Φερενίκη. Πρόκειται για τύπους , όπου σε αντίθεση με τις υπόλοιπες ελληνικές διαλέκτους , τα ινδοευρωπαϊκά δασέα (*bh ,*dh,*gh) εξελίσσονται σε ηχηρά [b,d,g]. Αν , όπως υποστηρίζει ο Brixhe (1996,61) , οι τύποι αυτοί οφείλονται σε επιρροή της φρυγικής (που χαρακτηρίζεται από αυτή την εξέλιξη των ινδοευρωπαϊκών δασέων) και είναι κατ’ουσίαν δάνεια , τότε «δεν κάνουν τη μακεδονική “μια ξεχωριστή γλώσσα”».

[Γ.1] Όσον αφορά την είσοδο των ελληνικών φύλων στον ελλαδικό χώρο , η παραδοσιακή άποψη (Kretschmer 1909, 9 κ.ε.) αναφερόταν σε τρία διαφορετικά κύματα εισβολέων. Πρώτα εμφανίστηκαν οι Ίωνες , αργότερα όμως εκτοπίστηκαν – εκτός από την Αττική – από ένα κύμα Αχαιών, που αργότερα χωρίστηκαν σε νότιους Αχαιούς (Αρκάδες, Κύπριους) και στους βόρειους Αχαιούς (Αιολείς). Τελευταίοι εμφανίστηκαν οι Δωριείς , η παρουσία των οποίων συμφωνεί με την «επιστροφή των Ηρακλειδών» με βάση τις αρχαίες γραμματειακές παραδόσεις.
Η θεωρία αυτή άρχισε να αμφισβητείται από το ᾿50 και μετά από τον Porzig (1954) και προπάντων από τον Risch (1955). Ο Risch , προσπαθώντας να χρονολογήσει ,έστω και σχετικά , τα κύρια ελληνικά ισόγλωσσα , διαπίστωσε ότι μερικά από τα παλαιότερα συνδέουν την αττικοϊωνική και την αρκαδοκυπριακή ομάδα έναντι της βορειοδυτικής και της αιολικής. Κατέληξε ακόμη στο συμπέρασμα πως οι διαφορές που χωρίζουν την αττικοϊωνική και την αρκαδοκυπριακή ομάδα είναι σχετικά πρόσφατες και πως , επομένως , οι δύο αυτές διαλεκτικές ομάδες δεν ήταν διαχωρισμένες κατά τη 2η χιλιετία π.Χ. . Κατά την πρώιμη αυτή εποχή η διαλεκτική διάκριση που υφίστατο ήταν μεταξύ μιας νότιας ελληνικής ομάδας – αυτής που αργότερα διασπάστηκε στην αρκαδοκυπριακή και αττικοϊωνική , από τις οποίες η απομονωμένη αρκαδική διατηρεί πολλά στοιχεία , ενώ όλα τα ιδιαίτερα ιωνικά χαρακτηριστικά είναι πολύ πρόσφατα – και μιας βόρειας ελληνικής ομάδας που πιθανόν αργότερα έδωσε μια δυτική βόρεια ελληνική (δωρική , βορειοδυτική) και μια ανατολική βόρεια ελληνική (αιολική, ή ακριβέστερα, θεσσαλική και λεσβιακή) […] Κατά την άποψη των Porzig και Risch , η μυκηναϊκή μπορεί να συνδέεται πολύ στενά με τη νότια ελληνική ομάδα , τον πρόδρομο της αρκαδοκυπριακής και αττικοϊωνικής.

[Γ.2] Είναι πολύ πιθανό , αν και όχι πλήρως αποδεδειγμένο , ότι η πιο χαρακτηριστική μεταβολή της αττικής και της ιωνικής διαλέκτου , η αντικατάσταση του μακρού /a:/ με τον φθόγγο που γραφόταν “η” (/e:/) συνέβη λίγο πριν από την αλφαβητική περίοδο. Επομένως, δεν θα πρέπει να περιμένουμε να τη συναντήσουμε στην ελληνική της 2ης χιλιετίας π.Χ. . Έτσι, όλα τα θηλυκά ουσιαστικά της πρώτης κλίσης λήγουν σε –α και ποτέ σε –η : Μυκηναϊκό ko-wa = /korwaa/ = κόρη.
[…] Πιστεύεται ότι η ινδοευρωπαϊκή είχε μια σειρά ηχηρών δασέων κλειστών συμφώνων, που διατηρήθηκαν στην σανσκριτική : bh,dh,gh . Σε όλες τις κατοπινές ελληνικές διαλέκτους τα σύμφωνα αυτά εμφανίζονται ως άηχα: (φ,θ,χ)=[ph,th,kh]. Επειδή η σειρά συμβόλων της γραμμικής Β αποδίδει και τα απλά και τα δασέα και τα ηχηρά κλειστά σύμφωνα , είναι αδύνατο να διαπιστώσουμε αν αυτή η αλλαγή έγινε στις δύο από τις τρεις σειρές.
[…] Το σημαντικότερο δεδομένο είναι ότι η μυκηναϊκή δεν μπορεί να είναι η μητέρα όλων των μεταγενέστερων διαλέκτων. Γνωρίζουμε ότι η κατάληξη του γ΄ πληθυντικού προσώπου του ρήματος ήταν *-onti , όπως προκύπτει από τα ινδοευρωπαϊκά δεδομένα , και αυτό έχει διατηρηθεί στις κλασικές δωρικές διαλέκτους ως –οντι. […] Αυτό ,καθώς και άλλα παρόμοια δεδομένα , αποδεικνύουν ότι ο πρόγονος της δωρικής διαλέκτου πρέπει ήδη να υπήρχε τον καιρό που γράφονταν τα μυκηναϊκά κείμενα , αν και δεν έχουμε τον τρόπο να προσδιορίσουμε πού μιλιόταν.

[Γ.3.5] Στις περισσότερες βορειοδυτικές διαλέκτους το αρκτικό F- (δίγαμμα) επιζεί ως τον 4ο π.Χ. αιώνα : π.χ. Fέτος , Fίδιος παράλληλα με τα οἰκίαν , ἐργάξονται (< Fοικ-,Fεργ-) στην ηρακλεώτικη (περίπου 300 π.Χ.). Εξαίρεση αποτελούν η θηραϊκή , η κωική και η ροδιακή , όπου το αρκτικό F- χάθηκε νωρίς. Αντίθετα, στην Ήλιδα , την Αργολίδα , την Κρήτη και τη Λακωνία ο φθόγγος [w-] διατηρήθηκε για μεγαλύτερο διάστημα , με αποτέλεσμα σε όψιμες επιγραφές και «γλώσσες» (σχόλια που βρίσκουμε σε αρχαίους λεξικογράφους) το Β (πιθανώς [v] στην προφορά) να μπορεί να αποδίδει περιστασιακά το F- : πρβ. Ήλις (περίπου 200 π.Χ.) βοικίαρ/αττ. οἰκίας , Λακωνία (4ος π.Χ. αι.) προβειπάhας/αττ. προειπούσης & βείκατι (Ησύχιος) = Fίκατι. Πρβ. και το τσακωνικό [vanne] (<Fαρνός).

[Γ.3.6] Δεν υπάρχει σχεδόν καμιά αμφιβολία ότι οι αιολικές διάλεκτοι ανέπτυξαν τα περισσότερα διαλεκτικά χαρακτηριστικά τους σχετικά όψιμα , αρκετά μετά από την αναχώρηση των Λεσβίων και των Βοιωτών για τις ιστορικές πατρίδες τους κατά την υπομυκηναϊκή περίοδο ή στις αρχές των Σκοτεινών Χρόνων. Ωστόσο, ίσως είναι υπερβολική η άποψη του Garcia Ramon (1975) ότι όλα τα αιολικά χαρακτηριστικά είναι μεταμυκηναϊκά , δηλαδή ότι η αιολική διαχωρίστηκε από την υπόλοιπη ελληνική μετά τη μυκηναϊκή περίοδο. Οι αιολικές διάλεκτοι έχουν κοινούς μια σειρά από αποκλειστικούς νεωτερισμούς, που μπορούν με βεβαιότητα να αναχθούν σε μια πρωτοαιολική, σύγχρονη με τις μυκηναϊκές πινακίδες.

[…] Για τους Αθηναίους οι Βοιωτοί ήταν η προσωποποίηση της χοντράδας και , όπως είναι ευνόητο , η διάλεκτός τους ήταν σταθερά αντικείμενο διακωμώδησης από τους αττικούς κωμωδιογράφους. Μαρτυρίες μας δίνουν μερικά αποσπάσματα από τον Εύβουλο και τον Στράττι , προπάντων όμως ο λόγος του Θηβαίου εμπόρου στους Αχαρνής του Αριστοφάνη.

[…] Σύμφωνο rj (δευτερογενές yod) > Σύμφωνο err . Π.χ. Περράμω (Αλκαίος) / αττ. Πριάμω , περρέχοισα/αττ. περιέχουσα και περρ’αὐτῶν (Κύμη, 1ος μ.Χ. αι.)/ αττ. περί αὐτῶν.
**ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΗ** Αυτός ο μηχανισμός δίνει την ετυμολογία του ονόματος Περραιβοί σε περρ’ΑίFα (περί τοῦ Αία/Αώου ποταμού) -> ΠερραιFοί -> Περραιβοί.

[…] Η αποκοπή των προθέσεων είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι στις άλλες διαλέκτους: ἄν (ὄν) /ἀνα- , παρ/παρα- , περ/περι- , κατ/κατά- ,ποτ,απ,επ,υπ .

[…] Το άτονο /i/ εξαφανίζεται σε τύπους όπως Λαρισαίοι> Λασσαίοι και ἀριστο- > ἀσ(σ)το (π.χ. Ἀριστοκράτης > Ἀσ(σ)τοκράτης).

**ΥΠΟΣΗΜΕΊΩΣΗ** Η αποκοπή προθέσεως και η εξαφάνιση άτονου /i/ με διπλασιασμό του επομένου συμφώνου εξηγεί κάλλιστα το μακεδονικό όνομα Περδίκκας : Περιδίκαιος > Περ(ι)-δίκιας > Περδίκκας.

[Γ.5] Συντελεστές συσχέτισης με την αττική :
Λακωνική = 0,34
Αιτωλική = 0,48
Ροδιακή = 0,42
Κορινθιακή = 0,42
Μεγαρική = 0,41
Βοιωτική = […] ότι οι ομιλητές της βοιωτικής διαλέκτου είχαν μικρότερη επιτυχία στην υιοθέτηση τύπων της κοινής από ό,τι οι αντίστοιχοι τους σε άλλες περιοχές. Προφανώς έχει κάποια σημασία το γεγονός ότι από όλες τις αρχαιοελληνικές διαλέκτους η βοιωτική έχει τους χαμηλότερους «συντελεστές συσχέτισης» με την αττική και την ιωνική.

[Γ.6] […] Έτσι αν διαπιστώσουμε ότι στην εμπρόσθια θέση το /e/ έχει την τάση να κλείνει σε /i/, ενδέχεται να συναντήσουμε την ίδια κατάσταση στην οπίσθια θέση , όπου το /o/ μετατρέπεται σε /u/ (είναι η περίπτωση της βοιωτικής διαλέκτου και πιθανόν και της μακεδονικής).
[…] Φυσικά πρέπει να συνειδητοποιήσουμε –και συνειδητοποιούμε- ότι η μυκηναϊκή δεν εξαντλεί την ελληνική της 2ης χιλιετίας π.Χ. , πράγμα που σημαίνει ότι μέρος μόνον των διαλέκτων της 1ης χιλιετίας π.Χ. ενδέχεται να ανάγεται σε αυτή.
[Ε.3] Τα λακωνικά βερνώμεθα/κληρωσώμεθα (φερνή = προίκα ή μερν- με μ>β μείρομαι = λαχαίνω), Αἴδωσσα = τῆς αὐλῆς τα τειχία (αἴθουσα) , βαλιός = ποικίλος/παρδαλός (φαλιός = εν μέρει λευκός).

**ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΗ** Αν αυτά προστεθούν με τα λακ. βώνημα , ηλ. βρα και αττ. κεβλήπυρις τότε βρίσκουμε μια ικανοποιητική «μειοψηφία» λέξεων που θυμίζουν το μακεδονικό ιδίωμα.

[Δ.6.1] …συμπεραίνουμε πως στη βοιωτική διάλεκτο τουλάχιστον το ένα από τα τρία ηχηρά κλειστά , το [b] , είχε τραπεί σε εξακολουθητικό [v] κιόλας κατά την κλασσική εποχή.

[Andrew]

So after the efforts of Porzig & Risch in the 50s we can conclude:

1) Mycenaean Greek wasn't the only version of Greek during the 2nd millenium BC. It had the characteristics of the "south Greek group" (είκοσι,δίδωσι,οπότε) , so we can see it as the precursor of the Arkadocypriot , Attic-Ionic and possibly of the Pamphylian dialects.
The Attic-Ionic group formed most of it's characteristics (/a:/->/e:/ or "aa"->"η") in the postmycenaean period , sometime between 1200-900 BC.

2) The other version of Greek during the 2nd millenium BC is called "Northern Greek Group" and is more related to proto-Greek since it maintained the IE characteristics (long "a" ,that is /a:/ ,-ti as in Fίκατι,δίδωτι ,όποκα). In that group belong the North Western Greek dialects and the Aeolian ones. In fact, the Aeolian dialect began to separate itself as a different dialect in submycenaean era (1200-1000 BC).

3) The Mycenaean linear B syllabar used the same graphem for τ[t] and θ[th] ,but a different one for δ [d]. Interestingly the phonems [p=π,ph=φ,b=β] were reppresented by the same graphem. If in that we can add the Macedonian characteristics [β for φ ,δ for θ] , the Locrian ones (π for φ) and some interesting samples of the Laconian dialect (Αιδώσα , βώνημα , βέρνη instead Αίθουσα , φώνημα , φέρνη) and a singular remnant in the Attic dialect (Aristophanes names the bird with the "red head" Κεβλήπυρις instead the attic κεφαλήπυρις) we can postulate that:

i) The proto-greeks when entered the Greek soil had the "Macedonian" characteristics β/π for φ and δ for t/θ.
ii) When the South Greek group (Myceanean and later Arkadocypriot and Attic-Ionic) began to separate it changed the -ti/-kwa endings to -si/-te and differenziated the δ sound from the t/θ sounds , BUT initialy it haven't made the β/π/φ transitions. Those transitions were made AFTER the invention of the Linear B writting , and that's why there aren't different graphems for them as they exist for δ and τ/θ.
iii) The northern Greek group (Northwestern ,Aeolic and most probably Macedonian), more conservative , maintained the -ti ending , changed less the labiovelar ending -kwa in -ka (οπὀκα) and initialy made no distinction between δ,τ,θ as the Macedonians (δώραξ/Ξανδικός instead of θώραξ/Ξανθικός) later (laconian Αιδώσα instead of Αίθουσα and homeric δάπος/δούπος instead of τόπος,τύπος). Only after the contact with the mycenaean world (south Greek group) they changed their sounds , but maintaining a few old "anorthodoxies". The Macedonians being the northern most Greek tribe and one of the most conservative speakers, participated less in the "sound changing" due to less influence from the south Greek world during the Mycenaean times.